روابط ایران و روسیه در زمینه توسعه انرژی اتمی در - دانلود رایگان



دانلود رایگان

دانلود رایگان
روابط ایران و روسیه در زمینه توسعه انرژی اتمی در ایرانچكيــده :
روابط ايران و روسيه (اتحاد جماهير شوروي سابق) قبل از انقلاب اسلامي تحت تاثير جنگ سرد بوده و پس از پيروزي انقلاب اسلامي در دوران جنگ تحميلي عراق همچنان توسعه نيافت ليكن پس از فروپاشي شوروي روابط دو كشور رو به توسعه گذاشت و در زمينه هاي سياسي، فرهنگي، اقتصادي، امنيتي و حتي هسته اي گسترش يافت. روسيه طي قراردادهاي دو جانبه با ايران متعهد گرديد نيروگاه اتمي بوشهر را به عنوان نماد روابط هسته اي دو كشور تكميل و راه اندازي نموده و سوخت هسته اي آنرا تامين نمايد.
گروهی از کارشناسان با توجه به پیشینه سیاسی روسیه در قبال ایران در سده های گذشته، امید به همکاری با این کشور در زمینه های مختلف و بویژه موضوعات مورد اختلاف با غرب مانند همکاری مسالمت آمیز هسته ای بخصوص تکمیل نیروگاه بوشهر را امری غیرعملی و اقدامی بیهوده تلقی می کنند که به سر منزل مقصود نخواهد رسید. از طرف دیگر این سئوال مطرح است آیا کشور دیگری حاضر به همکاری با ایران برای دستیابی به فناوری صلح آمیز هسته ای بود؟ از سویی دیگر علاوه بر ایران، روسیه نیز طی سالهای گذشته بدلیل همکاریهای اتمی با ایران تحت فشار دیپلماسی ایالات متحده بوده است و روسیه نیز مقاومت هایی در مقابل فشارهای غرب و تحریمهای بین المللی علیه ایران از خود نشان داده است.
با بررسی توصیفی وقایع، این نتایج حاصل گردید که به جز روسیه، هیچ کشور دیگری اراده سیاسی برای این همکاریها با ایران نداشت و روسیه علیرغم فشارهای آمریکا هرچند با تاخیر و درج شرایط جدید در توافقات قبلی و تحمیل هزینه های هنگفت به ایران نسبت به انجام این تعهدات اقدام نمود و البته این امر برخاسته از منافع استراتژیک روسیه می باشد.

واژگان کلیدی: انرژی اتمی، سلاح هسته ای، استراتژی، روسیه، ایران.

مقدمــه :
مهمترين مسئله قرن گذشته و حاضر بحث انرژي مي باشد. منابع انرژي در جهان به دو گروه قابل تجديد و غيرقابل تجديد تقسيم مي شوند منابع قابل تجديد شونده از نظر تئوري، هميشگي و پايدار هستند و منابع غيرقابل تجديد در جريان بهره برداري از بين مي رود و يا حداقل به حدي نقصان حاصل مي نمايد كه بازسازي آن صرفه اقتصادي ندارد. اكثر منابع غيرقابل تجديد از نوع كاني هستند كه نفت و گاز از اين دسته مي باشد كه پس از يك دوره زماني بسيار طولاني مدت مي تواند احيا شود. منابع نفت و گاز جهان رو به اتمام است و بشريت براي ادامه زندگي به دنبال انرژي پايدار و هميشگي است.
با توجه به رشد و گسترش چشمگير مصرف انرژي در جهان و محدود بودن منابع انرژيهاي فسيلي و پيش بيني پايان يافتن آن در آينده، دستيابي به انرژي هاي جايگزين براي تضمين پايداري و تامين انرژي ضروري و حياتي است. تسلط كشورهاي صنعتي بر اين تكنولوژي و استفاده از آن به موازات سوخت هاي فسيلي اين امكان رابراي آن ها فراهم مي آورد كه با پايان رسيدن منابع فسيلي، بدون بروز هيچ گونه نگراني انرژي هاي مصرفي مورد نياز خود را از طريق سوخت هاي هسته اي دائمي تامين كنند. در مقابل اگر كشورهاي جهان سوم نتوانند در سال هاي آتي به اين تكنولوژي دست يابند با بحران دشوار و بزرگي مواجه خواهند بود.
با توجه به گامهایی که قبل از انقلاب اسلامی در ایران در قالب برنامه توسعه بنیه انرژتیک کشور در خصوص استفاده از انرژی هسته ای برداشته شده بود اقداماتی برای به ثمر نشاندن و تکمیل پروژه های در دست ساخت که پس از انقلاب و بخصوص بدلیل شرایط جنگ تحمیلی عراق راکد و معوق مانده بود صورت گرفت بویژه آنکه کشور، مبالغ زیادی در این مورد خرج و هزینه های زیادی نیز متحمل شده بود. در شرایط حاصل از فروپاشی شوروی سابق، امکان عقد قرارداد با روسیه برای احداث نیروگاه بوشهر پدید آمد. هر چند توافقات اولیه همکاری اتمی دو کشور گسترده بود لکن تحت فشار دیپلماسی ایالات متحده این همکاری به احداث نیروگاه اتمی بوشهر بعنوان سمبل همکاری دو کشور محدود شد. در روابط روسیه و آمریکا از اواسط دهه 1990 مسئله حادتری از همکاری روسیه و ایران و بطور اخص در زمینه انرژی اتمی وجود نداشته و همواره چون خاری در روابط روسیه و آمریکا باقی مانده است. برخی کارشناسان حتی به بررسی همکاری روسیه و ایران به عنوان بهترین دستگاه سنجش موقعیت روابط روسیه و آمریکا می پردازند.
به منظور بررسی اقدامات ایران در مورد برنامه انرژتیک کشور و استفاده از انرژی صلح آمیز اتمی و نیز همکاری با دیگر کشورها بخصوص فدراسیون روسیه در این زمینه و نقش کشورهای سلطه با سردمداری آمریکا که با مانع تراشی در مسیر و روند همکاری ها و برهم زدن توافقات صورت گرفته بین ایران و روسیه و همچنین بررسی علل و موانع حادث در همکاری هسته ای دو کشور که منجر به تاخیر و یا توقف برخی توافقات فیمابین گردیده، این پژوهش صورت گرفته است.
تحقیق پیش رو در پنج فصل تدوین گردیده است که فصل اول مشتمل بر کلیات تحقیق اعم از اهداف و اهمیت موضوع و سئوالات و فرضیه ها و توضيح كليدواژه ها مي باشد.
فصل دوم تاريخ مختصري از روابط و اهداف و منافع دو كشور ايران و روسيه از همكاري متقابل و بطور خاص همکاریهای صلح آمیز اتمی را مورد اشاره قرار داده و با بيان فراز و نشيب هايي كه در ادوار گذشته در روابط دو كشور وجود داشته نسبت به تشريح اهداف روسيه (تزاري) در روابط يك طرفه گذشته پرداخته و اهداف و منافع دو كشور در دوره كنوني و وضعيت روابط في مابين مطرح و ارائه شده است تا با شناخت بيشتر در خصوص عمق و سطح روابط به اين نكته واقف شويم كه اين روابط فراتر از شكل آن، از چه ماهيتي برخودار است و آيا استمرار اين روابط با اين وضعيت براي جمهوري اسلامي به مصلحت ميباشد و مي توان در بلند مدت به آينده اين روابط اميدوار بود يا آنكه بايد نسبت به آن تجديد نظر كرد.
فصل سوم روند همكاري دو كشور با محوريت انرژي اتمي مورد بررسي قرار گرفته و به توافقات و قراردادهاي منعقده بين دو كشور اشاره داشته و به جزييات تكميل نيروگاه بوشهر و اختلافات سياسي، فني و مالي و نيز موضع گيري هاي طرفين و مشكلاتي كه موجبات عدم ثبات در همكاري هاي فيما بين و لغو يا تعويق افتادن توافقات دو كشور را فراهم آورده و تاخير و كندي در روند پيشرفت قراردادهاي منعقده را باعث گرديده مورد بحث و تحليل واقع شده است. مشكلات بر پايه داده ها تفكيك و دسته بندي شده كه هر يك از اين گروه ها داراي علل مربوط به خود بوده كه بررسي آن باعث برداشت موثرتر و تحليل دقيق تري در خصوص روابط دو كشور خواهد بود.
فصل چهارم به تاثيرات همكاري هاي مسالمت آميز اتمي ايران و روسيه بر مناسبات ايالات متحده آمريكا و ديگر كشورهاي غربي با روسيه پرداخته است. آمريكا با ادعاهاي واهي و دروغين مبني بر تلاش مخفيانه ايران براي ساخت سلاح هسته اي و تاكيد بر اينكه هدف ايران از توسعه انرژي اتمي، بدست آوردن فن آوريهاي لازم براي ساخت اينگونه تسليحات مي باشد در صدد بر آمده تا با فشار بر دولت روسيه به لغو توافقات بين دوكشور نائل آيد كه درجريان مذاكرات مقامات بلند پايه آمريكا و روسيه مطرح و پيگيري گرديده است. لذا با آگاهي از ديپلماسي فشار آمريكا و محدوديت هاي ايجاد شده براي روسيه و همينطور اخذ امتياز و بده بستان بين آمريكا و روسيه بهتر مي توان نسبت به پايبندي روسها به تعهدات و چگونگي اجراي توافقات با ايران اظهار نظر نمود.
فصل پنجم شامل جمع بندي مطالب و نتيجه گيري موضوع تحقيق بوده تا راهكارهاي مورد ارائه مطمح نظر دست اندركاران ديپلماسي هسته اي و پژوهشگران كشور قرار گيرد.
-1) بیان مسئله
سياست جهاني ريشه در قدرت و منافع و سياست دولت هاي بزرگ و قدرتمند ريشه در استعمار و سلطه بر منابع ديگر كشورهاست. در جهان امروز اقتصاد محور سياست قرار گرفته است. در دنياي فرا صنعتي دوران ما كه استفاده از انرژي بعنوان يكي از مهمترين مولفه ها براي رشد اقتصادي و پيشرفت در همه زمينه ها محسوب مي گردد و از طرفي منابع انرژي فسيلي شناخته شده و قابل بهره برداري که در كشورهاي عمدتا در حال توسعه قرار دارد، باعث گرديده تا كشورهاي بزرگ سلطه گر با سياست گذاري بر منابع انرژي جهاني نسبت به تسلط بر آن مبادرت نمايند تا حركت خود را در مسير پيشرفت و توسعه تضمين كنند.
از اواسط قرن بيستم ، اقدامات مختلف و متنوعي بمنظور توليد منابع انرژي جديد به منظور جايگزيني انرژي فسيلي صورت گرفته است بر اين اساس و بدنبال تحقيقات فراوان، انرژي هسته اي موقعيت ويژه اي دارا شده است.
در اين شرايط و با توجه به گامهايي كه قبل از پيروزي انقلاب اسلامي در ايران در قالب برنامه توسعه بنيه انرژتيك كشور در خصوص استفاده از انرژي هسته اي برداشته شده بود اقداماتي براي به ثمر نشاندن و تكميل پروژه هاي در دست ساخت كه پس از انقلاب و بخصوص بدليل شرايط جنگ تحميلي عراق راكد و معوق مانده بود صورت گرفت بويژه آنكه كشور، مبالغ زيادي در اين مورد خرج و هزينه هاي زيادي را نيز متحمل شده بود . لذا با كشورهاي مختلفي براي همكاري و مشاركت در پروژه هاي مربوطه مذاكره بعمل آمد ليكن هر يك به دليلي و البته همه آنها تحت تاثير مانع تراشي و فشار سياسي مستقيم ايالات متحده از اين همكاري صرف نظر كردند. در چنين وضعيتي و در شرايط حاصل از فروپاشي شوروي سابق امكان عقد قرارداد با روسيه براي احداث نيروگاه اتمي بوشهر پديد آمد.
1-2) اهمیت موضوع تحقیق
پژوهنده با توجه به اینکه در حوزه امور سیاسی کشور فعالیت دارد ، مصمم است تا با دانش و بينش علمي خود در آينده در مجامع و محافل بين المللي در بيان حقانيت ايران قدم ارزنده اي برداشته و سهم بيشتري در رفع تبعيض هسته اي كشورمان در جهان سياسي امروز داشته باشد. پيچيدگي سياسي مسئله هسته اي كشورمان چنان است كه تمام اهداف و حركتهاي عادي جامعه ايراني را تحت تاثير قرار داده و بر اوضاع اقتصادي اثر نامطلوبي گذارده است. در اين راستا اگر درايت و قدرت سياسي مسئولين كشور نبود يقينا شرايط به مراتب بغرنج تر از وضع كنوني بود. چنانچه مسئله بهره برداري از انرژي اتمي به نتيجه كامل خود برسد و در همه زمينه ها بومي شود يقينا نقش اساسي در رشد و تعالي كشور خواهد داشت و ضمن بالا رفتن توان سياسي، زير ساختهاي اقتصادي كشور را نيز دگرگون خواهد نمود.

1-3 ) دلیل انتخاب موضوع
محقق همواره سعی دارد برای هر پژوهشی روی مواردی که کار انجام نشده اقدام نماید از طرفی در بررسی های خود متوجه شد که در مراکز سیاسی و امنيتي کشور در حوزه روابط هسته اي با روسيه و با محوریت نیروگاه اتمی بوشهر مطالعات زيادي در دسترس نيست و اسناد موجود عمدتا مختصر و نا كارآمد بوده و برای امور تحقیقاتی و اطلاعاتی مثمرثمر نبوده و اغلب بصورت پراکنده می باشد. براین اساس پژوهنده مصمم شده تا ضمن جمع آوري اطلاعات قبلی نسبت به بسط آن بصورت مجموعه کامل اقدام نموده تا قابل بهره برداری برای پژوهندگان و ديگر علاقمندان در اين زمينه باشد. بنظر ميرسد تاكنون مطالعات منسجم علمي بر استراتژي روابط ايران و روسيه در حوزه مسئله انرژي هسته اي صورت نگرفته باشد.
1-4) پیشینه تحقیق
در زمینه روابط ایران و روسیه مطالعات فراوانی صورت گرفته و کتب و مقالات متعددی منتشر گردیده لکن كتاب يا نوشته مدوني كه بطور جامع و كامل همكاري ايران وروسيه را در حوزه هسته اي و با محوریت نیروگاه اتمی بوشهر مورد بررسي و كنكاش قرار داده باشد تاكنون ديده نشده است. اما اخبار،اطلاعات و مقالات محدودي كه بطور پراكنده در رسانه هاي ديداري، شنيداري، مكتوب و الكترونيكي وجود داشته در اين تحقيق مورد استفاه قرار گرفته است. در برخي از كتاب ها كه بصورت كلي در رابطه با مسئله هسته اي تدوين شده بعضا اشاراتي به استراتژي روابط ايران و روسيه با تاكيد بر موقعيت جغرافيايي و توسعه انرژي هسته در ايران داشته ليكن هيچ يك بصورت اساسي و جامع نمي باشد.
از کتبی که به روابط ایران و روسیه پرداخته است می توان به کتاب روابط ایران و روسیه که بصورت مجموعه مقالات و مجموعه ای متنوع و در خور توجه به کوشش آقایان مهدی سنایی و جهانگیر کرمی در سال 1387 از سوی انتشارات ایراس وابسته به دانشگاه تهران منتشر گردیده اشاره کرد. این کتاب دارای 17 مقاله متنوع در زمینه های مختلف (سیاسی، اقتصادی، فنی، نظامی، اتمی، فرهنگی، ادبی) روابط دو کشور بوده و در 366 صفحه چاپ گردیده است.
از دیگر کتب می توان کتاب پرونده هسته ای ایران به قلم سید حمید هاشمی که در سال 1385 توسط انتشارات پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری منتشر شده را ذکر نمود. این کتاب دارای 3 فصل و 124 صفحه می باشد و به تاریخچه انرژی هسته ای در ایران و جهان، رژیمهای بین المللی عدم اشاعه هسته ای، طرح پرونده هسته ای ایران در صحنه بین المللی و نقش بازیگران بین المللی در این پرونده و سناریوهای پیش روی ایران پرداخته است.
کتاب دیگر، پرونده هسته ای ایران (4) با 8 مجموعه مقاله و با 295 صفحه است که در سال 1387 توسط انتشارات موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران به چاپ رسیده است. مقالات این کتاب شامل: وقایع نگاری هسته ای ایران، اروپا و مسئله هسته ای ایران، حقوق بین الملل و برنامه هسته ای ایران، گزارش جامعه اطلاعاتی امریکا درباره فعالیت هسته ای ایران، بازدارندگی در مسئله هسته ای ایران، روندهای هسته ای در سایر نقاط جهان و روزشمار پرونده هسته ای ایران می باشد.
از دیگر کتب می توان به کتاب آشنایی با معاهده منع گسترش سلاحهای هسته ای و پروتکل الحاقی به قلم کاظم غریب آبادی که در سال 1383 از سوی انتشارات موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران به طبع رسیده اشاره کرد. این کتاب دارای 257 صفحه بوده و به بررسی معاهده منع گسترش سلاحهای هسته ای، فعالیت آژانس بین المللی انرژی اتمی، پروتکل الحاقی (2+93) و تاثیر آن بر جمهوری اسلامی ایران پرداخته است.
کتاب دیگر، تاریخچه انرژی هسته ای در ایران و جهان شامل 19 مقاله و با 1199 صفحه در 4 بخش تنظیم شده است. این کتاب در سال 1386 از سوی مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه منتشر گردیده است. تاریخچه فعالیت هسته ای ایران در قبل از انقلاب و همکاری با دیگر کشورها از جمله امریکا و اروپا ، تاریخچه پیدایش سلاح هسته ای در جهان و برخی کشورها مانند هند و پاکستان ، فعالیت آژانس بین المللی انرژی هسته ای و پیمان عدم گسترش سلاحهای هسته ای از جمله مباحث مورد اشاره در این کتاب می باشد.

1-5) اهداف تحقیق
1- تبيين عمق روابط دو كشور ايران و روسيه
2- علل و اهداف همكاري هاي دو كشور در زمینه انرژی اتمی
3- تعیین موضعگیری قدرت هاي جهاني در برخورد با همکاری اتمی دو کشور
4- بهره برداري دستگاه ديپلماسي و مراكز تحقيقاتي از نتایج پژوهش

1-6 ) سوالات تحقیق
1- همكاري هسته اي دو كشور ايران و روسيه از گذشته تا بحال بر چه منوال بوده است ؟
2- همكاري هسته اي دوكشور چه جايگاهي در روابط فيمابين آن ها دارد ؟
3- همكاري هاي هسته اي ايران و روسيه بعد از پيروزي انقلاب اسلامي و فروپاشي شوروي سابق رو به توسعه بوده ، ليكن آیا روسيه از این همکاریها و با استفاده از شرايط بين المللي فقط در جهت منافع ملي خود بصورت يك طرفه بهره برداري نموده است ؟
4- آیا مناسبات هسته اي دوكشور با موانعی از سوي قدرت هاي متخاصم جمهوري اسلامي ايران همراه بوده است؟

1-7) فرضیه های تحقیق
1- روسیه دارای منافع استراتژیک عدیده در روابط با ایران است اما آیا منافع موجود در روابط با غرب و بویژه ایالات متحده، این اجازه را برای استمرار همکاری اتمی با ایران و بخصوص تکمیل نیروگاه بوشهر به روسها می دهد.
2- کارشکنی و موانع ایجادی از سوی ایالات متحده و غرب تا چه میزان می تواند در روابط هسته ای ایران و روسیه تاثیر گذار باشد.
1-8 )قلمرو تحقیق
قلمرو تحقیق محدوده روابط ايران و روسيه بویژه همکاری در زمینه توسعه انرژی اتمی در ایران و احداث نیروگاه بوشهر می باشد.
1-8-1 از نظر مکانی: سرزمین ایران بویژه منطقه بوشهر
1-8-2 از نظر موضوعی : همكاري اتمی دو کشور با امنیت ملی ایران پيوند خورده است.
1-8-3 از جنبه زمانی : از سال 1371 تا 1391 ( زمان حاضر ).

1-9 ) نقطه نظر پژوهشگر
پژوهشگر با توجه به مطالعات انجام شده دريافت كه موارد تحقیقاتی در حوزه همکاری اتمی ایران و روسیه با محوریت نیروگاه بوشهر با كاستي روبروست لذا بر آن شد تا نسبت به جمع آوری اطلاعات پراکنده برای دست اندركاران ديپلماسي و دانش پژوهان اقدام نماید و جدی نگرفتن عوامل حاكم بر فضاي استراتژي روابط ايران و روسيه در حوزه همكاري هاي هسته اي را بررسی نماید و راهکارهای بهتري برای تصمیم گیری و ارتقا و افزایش روابط و گسترش همكاري ها و به حداقل رساندن هزينه هاي كشور در مقابله با تحركات خصمانه قدرتهاي بزرگ سلطه گر براي به چالش كشيدن روابط هسته اي دوكشور ارائه نموده و گامی مثبت و هر چند كوچك در جهت اعتلای میهن اسلامي عزیزمان برداشته باشد.

1-10) روش تحقیق
1- روش پژوهش توصيفي - تاريخي و تحليلي ميباشد .
2- روش گردآوری اطلاعات کتابخانه ای شامل استفاده از کتب، نشریات، فيش، مقالات فارسی و لاتین، خبرگزاریها، روزنامه ها و سایت های اینترنتی میباشد.

1-11) موانع و مشکلات تحقیق
بهر صورت برای جمع آوری اطلاعات كه بصورت پراکنده بود موانع و مشکلاتی هرچند غیرقابل پیش بینی بروز می نمود که مسئله جدیدی نیست همواره تحقیق مشکلات خاص خود را داشته كه با صبر و بردباری به حداقل کاهش یافت . در مورد مسئله هسته اي مطالب و منابع بسیار محدود بود زیرا در خصوص اصل موضوع همكاري هاي اتمي ايران و روسيه ، تحقیق و پژوهش به حد كافي در دسترس نبود . عمده منابع مربوط به سازمان انرژي اتمي ميباشد كه بدليل محرمانه بودن امكان دسترسي وجود نداشته و بناچار از طریق ارتباطات کاری برخي دسترسی ها فراهم گرديد. در نهایت استفاده از اخبار خبرگزاریها، روزنامه ها و سایت هاي خبري از منابع اصلي بود.

1-12) توضیح کلید واژه ها
1-12-1) انرژی اتمی :
بر اثر تولید کربن در هر ماده آلی یعنی موادی چون چوب، ذغال، نفت و … انرژی آزاد می شود. (ازغندی، روشندل، 1374، ص 102) آن انرژی که در اثر متلاشی شدن هسته رها می شود، اتمی خوانده می شود این انرژی در واقع انرژی هستــه ای است ولی اصطلاح انرژی اتمی برای آن در نظر گرفته شده است مخصوصاً در مورد انرژی حاصل از شکافت هستـــه ای اتم (Nuclear Fission) یعنی تقسیم هسته به دو جزء تقریباً هم جرم بکار گرفته می شود. از جنبه نظری منبع این انرژی معادله انیشتین است. معدوم شدن جرم هم زمان با رها شدن انرژی در شکافت هسته ای اورانیوم انجام می شود این پدیده در سال 1938 کشف گردید.(طباطبایی، 1386، ص 270)
دو عنصر فلزی سنگین برای شکافت هسته ای مناسب است، اول اورانیوم که بطور طبیعی در سنگ معدن آن و به دو صورت ایزوتوپی اورانیوم 235 و اورانیوم 238 یافت می شود. ایزوتوپ کمیاب اورانیوم 235 باید بیش از 95 درصد غنی شود تا بتوان یک شکافت هسته ای مفید ایجاد کرد زیرا ایزوتوپهای همین عنصر واکنشهای شیمیایی یکسان دارند. دومین عنصر مناسب برای شکافت هسته ای، پلوتونیوم 239 است. پلوتونیوم یک عنصر طبیعی نیست و باید از اورانیوم ساخته شود. متداولترین شیوه برای مشعشع کردن نسبی اورانیوم 238، غنی کردن آن در یک راکتور اتمی است. ارزانترین سوخت برای راکتور اتمی، اورانیوم طبیعی است. (ازغندی، روشندل، 1374، ص 103)
همجوشی (گداخت) هسته ای: فرآیند دیگری که انرژی هسته ای را آزاد می کند همجوشی هسته ای نام دارد. براساس این فرآیند، انرژی منتشره از خورشید و ستارگان آزاد می شود. همجوشی موقعی رخ می دهد که دو هسته عنصری بسیار سبک در هم ذوب یا با هم ترکیب می گردد. برای مثال، در شرایط مناسب دو هسته از دوتریم با تریتیم (ایزوتوپ های سنگین هیدروژن) می تواند در هم ذوب شود و یک هسته هلیوم را تشکیل دهد در این فرایند انرژی رها می شود.
همجوشی بیش از شکافت، انرژی آزاد می کند. برای مثال یک قاشق دوتریم (که از حدود 4 لیتر آب بدست می آید) برابر با 200/1 لیتر بنزین انرژی تولید می کند. راکتورهای همجوشی از راکتورهای شکافت پاکتر و ایمن تر هستند. ضمناً محصولات نهایی همجوشی پرتوزا نیست. تا امروز فرایند همجوشی هسته ای تنها برای ساختن جنگ افزارهای کشتار جمعی مانند بمب های هیدروژنی یا دما هسته ای استفاده شده است. از عمده مشکلات فراروی این فرایند (همجوشی) ایجاد و حفظ دمای فوق العاده بالای لازم برای این کار است. دانشمندان به تحقیقات خود برای تولید انرژی از این طریق همچنان ادامه می دهند. (تاریخچه انرژی هسته ای، دیباچه، 1386، ص 7و6)

کاربردهای صلح آمیز انرژی هسته ای:
کاربردهای صلح آمیز انرژی هسته ای در بخش های مختلف طیف وسیعی دارد که به اختصار عبارتند از :
- کاربرد انرژی اتمی در بخش پزشکی و بهداشتی
- کاربرد انرژی اتمی در بخش دامپزشکی و دامپروری
- کاربرد تکنیک های هسته ای در مدیریت منابع آب
- کاربرد انرژی هسته ای در بخش صنایع غذایی و کشاورزی
- کاربرد انرژی اتمی در بخش صنعت
- کاربرد تکنیک های هسته ای در شناسایی مین های ضد نفر
- کاربرد انرژی اتمی در تولید الکتریسیته (غریب آبادی- کاظم، 1383، صص 92-88)

انرژی مهمترین مسئله قرن :
مهمترين مسئله قرن گذشته و حاضر بحث انرژي مي باشد. در دنیای فراصنعتی دوران ما استفاده از انرژی بعنوان یکی از مهمترین مولفه ها برای رشد اقتصادی و پیشرفت در همه زمینه ها محسوب می گردد. منابع انرژي در جهان به دو گروه قابل تجديد و غيرقابل تجديد تقسيم مي شوند منابع قابل تجديد شونده از نظر تئوري ، هميشگي و پايدار هستند و منابع غيرقابل تجديد در جريان بهره برداري از بين مي رود و يا حداقل به حدي نقصان حاصل مي نمايد که بازسازي آن صرفه اقتصادي ندارد. اکثر منابع غيرقابل تجديد از نوع منابع کاني هستند که نفت و گاز از اين دسته مي باشند که پس از يک دوره زماني بسيار طولاني مدت مي توانند احياء شوند. منابع نفت و گاز جهان رو به اتمام است لذا پايان پذير تلقي مي شوند و بشريت براي ادامه زندگي به دنبال انرژي پايدار و هميشگي است.
با توجه به رشد و گسترش چشمگير مصرف انرژي در جهان و محدود بودن منابع انرژي هاي فسيلي و پيش بيني پايان يافتن آن در آينده ، دستيابي به انرژي هاي جايگزين بویژه از طریق سوختهای هسته ای دائمی برای تضمین پايداري و تأمين انرژي ضروري و حياتي است.
دسترسي به منابع انرژي ارزان و در عين حال سهل الوصول از اهداف استراتژيک کشورهاي توسعه يافته محسوب شده و لذا در راستاي ايجاد تداوم و امنيت عرضه انرژي، اعمال تمامي راهکارهاي ممکن غيرمنتظره نخواهد بود. از طرفي نيازهاي آتي جهان به انرژي را نيز مي توان يکي از مهمترين عوامل موثر در رشد صنعت هسته اي به حساب آورد.
تقاضاي برق در کشورهاي جهان: با توجه به رشد توليد ناخالص کشورهاي جهان و افزايش تقاضا براي حاملهاي انرژي، ميزان برق مورد نياز جهاني نيز رو به افزايش است. تقاضاي برق در جهان از 13289 ميليارد کيلو وات ساعت در سال 2001 به 23072 ميليارد کيلو وات ساعت در سال 2025 افزايش خواهد يافت.
برآوردهاي صورت گرفته توسط اداره اطلاعات انرژي ( EIA) حاکي از افزايش بيش از 58 درصدي تقاضاي جهاني انرژي تا سال 2025 مي باشد. (پیشین)
عوامل مؤثر بر روند رشد مصرف انرژي عبارتند از : 1- رشد اقتصادي: رشد اقتصادي کشورهاي جهان، مؤثرترين عامل در تغيير تقاضاي انرژي شناخته شده است. در اين ميان کشورهاي در حال توسعه که زير ساخت هاي اقتصادي آنها در روندي مثبت در حال بازسازي و آزاد سازي عوالم عرضه و تقاضا مي باشد و در بسياري از اين کشورها با انتقال سياست گذاري متمرکز دولتي به بخش خصوصي، در پي ارتقاء سرمايه گذاري و توسعه رشد اقتصادي خود برآمده اند ازجايگاه ويژه اي برخوردارند.
2- رشد جمعيت: از ديگر عوامل مؤثر در تقاضاي انرژي رشد جمعيت مي باشد براساس پيش بيني ها جمعيت جهان که در سال 2001 قريب به 6165 ميليون نفر بوده با نرخ متوسط يک درصد در حال افزايش است و در سال 2050 حداقل به 9200 ميليون نفر خواهد رسيد.
3- محيط زيست: يکي از مهمترين مؤلفه هايي که توليد انرژي از منابع سوخت فسيلي در آينده را با محدوديت جدي مواجه خواهد ساخت، افزايش انتشار آلاينده هاي زيست محيطي بخصوص دي اکسيدکربن است که اصلي ترين عامل پديده ايجاد گازهاي گلخانه اي و صدمه رساندن به لايه اوزون در جو کره زمين مي باشد.
بر اساس اطلاعات موجود، ميزان انتشار دي اکسيد کربن از 23 ميليارد و 899 ميليون تن در سال 2001 به 37 ميليارد و 123 ميليون تن در سال 2004 افزايش يافته است.
لذا در راستاي اعمال الزامات توسعه پايدار، رويکردي به جز گرايش به جايگزيني منابع انرژي پاک و هماهنگ با محيط زيست پيش روي کشورها نخواهد ماند. در اين ميان بدون ترديد انرژي اتمي يکي از انرژي هاي پاک مي باشد که قادر است به ميزان بالا و مقرون به صرفه جايگزين منابع انرژي هاي فسيلي و آلاينده گردد. (سایت خبری آفتاب-30/11/1384)

برقهسته اي، گزينه اي اجتناب ناپذير:
بهره برداري از انرژي هسته اي در زمينه هاي مختلف انرژي، پزشکي، کشاورزي، صنعت و خدمات از نيمه دوم قرن بيستم بصورت چشمگيري افزايش داشته است. در زمينه توليد نيرو با توسعه و طراحي راکتورهاي مختلف، ساخت و بهره برداري از نيروگاههاي اتمي در اندازه و انواع گوناگون گسترش و توسعه يافته بطوريکه در حال حاضر بيش از 17 درصد از توليد برق جهان توسط نيروگاه هاي هسته اي تأمين مي شود. آمار موجود حاکي است برخي از کشورها از جمله فرانسه نزديک به 80 درصد، بلژيک تا 55 درصد و سوئد تا 50 درصد انرژي الکتريکي خود را از نيروگاه هسته اي تأمين مي کنند و اين روند در اغلب کشورها رو به پيشرفت و گسترش مي باشد.
استراتژي ميان مدت و بلند مدت انرژي جهان به ويژه در کشورهاي در حال توسعه شاهد تحولات فزاينده اي است و گزينه اي به جز اتخاذ استراتژي دسترسي به بهره برداري از منابع انرژيهاي جايگزين باقي نخواهد بود و در آن ميان برق هسته اي يکي از گزينه هاي داراي اولويت محسوب مي گردد. بر اساس سيستمهاي برنامه ريزي انرژي که در چارجوب استانداردهاي قابل قبول جهاني تدوين شده اند جايگاه برق هسته اي در آرايش نيروگاههاي کشورها در اولويت اول الي سوم قرار دارد. مطمئنأ اين اولويت بندي پس از اعمال عوامل تأثيرگذار زيست محيطي و احتساب هزينه هاي اجتماعي و زيست محيطي براي نيروگاههاي برق هسته اي غيرقابل مقايسه با ساير منابع انرژي هاي فسيلي خواهد بود. (پیشین)
چشم انداز توليد برق هسته اي : بر اساس برآوردهاي انجام شده ، ظرفيت توليد برق نيروگاههاي هسته اي در دنيا از 358220 مگاوات در سال 2002 به حدود 385354 مگاوات در سال 2025 افزايش خواهد يافت. اين ميزان افزايش از آن نظر قابل توجيه است که کشورهاي اروپاي غربي در خلال دوره مذکور 32993 مگاوات از نيروگاههاي هسته اي خود را از جريان توليد خارج خواهند نمود. لکن ميزان بهره برداري از برق هسته اي بطور قابل توجهي ارتقاء خواهد يافت.
کشورهاي در حال توسعه آسيايي ظرفيت توليد برق هسته اي خود را حدود 28715 مگاوات افزايش داده و از 27987 مگاوات در سال 2002 به 66712 مگاوات در سال 2025 ارتقاء خواهند داد. چين با 15465 مگاوات ، کره جنوبي با 12717 مگاوات و هند با 6463 مگاوات ظرفيت توليدي هسته اي جديد تا سال 2025 ، بيشترين ميزان نصب ظرفيت برق هسته اي را بخود اختصاص داده اند. (پیشین)

بررسي سوخت هسته اي و بازار اورانیوم :
امروزه بخش اعظم اورانيوم توليد شده براي تامين سوخت نيروگاههاي برق هسته اي بکار مي رود و تنها بخش اندکي از آن صرف امور تحقيقاتي و يا ساير امور مي شود که آماري از آن در دسترس نيست.
بطور کلي عرضه اورانيوم به بازارهاي مصرف از ذخاير طبيعي اورانيوم و بازفرآوريسوخت هسته اي بسيار اندک بوده و عمده منابع تامين کننده نيازهاي بازار اورانيوم ازطريق اکتشاف و استخراج معادن اورانيوم صورت مي گيرد. در دنيا معادن اورانيوم متعدديدر حال بهره برداري مي باشند با اين حال بيش از 65 درصد توليد جهاني آن تنها از 10 معدن مشخص استخراج مي شود. معادني که در کانادا و استراليا وجود دارند ميزان انبوهياز اين عنصر را با رگه هاي داراي عيار 30 درصد در خود جاي داده اند اما عيار متوسطاکثر ذخاير کشورهاي ديگر اندکي بيش از1/0 درصد است. از اين رو بازار اورانيوم ،اکثراً توسط کشورهاي بزرگ و چند مليتي متعلق به دو کشور مذکور اداره مي شوند. طبق برآورد سال 2002 ميزان ذخاير جهاني اورانيوم به 000/107/3 تن کيک زرد بالغ ميگردد که در بين کشورهاي عرضه کننده اورانيوم، استراليا با 28 درصد ازکل ذخاير اورانيوم با 863 هزار تن مقام اول و قزاقستان با داشتن 15 درصد از سهم کلذخاير با 472 هزار تن کيک زرد در مقام دوم و کانادا با ذخاير 437 هزار تن کيک زردمقام سوم را دارا هستند و سپس کشورهاي آفريقاي جنوبي ، ناميبيا ، برزيل ، روسيه ، آمريکا و ازبکستان قرار دارند. (پیشین)
تقاضاي اورانيوم:ظرفيت راکتورهاي هستهاي تدريجاً روبه افزايش است و از طرفي بدليل افزايش فاکتور ظرفيت، قدرت راندمان آنهانيز افزايش يافته است. تأثير دو عامل فوق سبب گرديده که تقاضاي سوخت نيز افزايشيابد. با توجه به ساختار ارزشي نيروگاه هاي هسته اي که سرمايه اوليه آنها بالا وليهزينه سوخت پايين دارند، تقاضا براي اورانيوم نسبت به ديگر مواد معدني بيشتر است. تقاضاي اورانيوم عمدتأ بستگي به ظرفيت نصب شده و در حال کار راکتورها دارد. آمار موجود حاکي از آن است که در سال 2002 ميلادي 440 راکتور هسته اي با قدرتتوليدي کل 360 گيگا وات برق در حال بهره برداري، نيازمند 77 هزار تن کيک زرد بودند کهميزان معادل اورانيوم طبيعي آن 66 هزار تن برآورد مي شود.
با توجه به مراتب فوق و نيز برآوردهاي صورت گرفته توسط اداره اطلاعات انرژي (EIA) درخصوص ظرفيت نيروگاههاي هسته اي جهان،تقاضاي جهاني اورانيوم با احتساب رشد حدود 4 درصدي تا حد 87535 تن در سال 2015 افزايش خواهد يافت. متعاقباً مقدار تقاضاي جهاني اورانيوم با کاهش سطح توليد برق هسته اي در سال 2020 بهميزان 7/1 درصد به 86044 تن تنزل يافته و در نهايت به 82851 تن در سال 2025 بالغ خواهد شد. (پیشین)
عرضه اورانيوم: در سال 2002 ميزان اورانيومتوليد شده از معادن مختلف دنيا 36063 تن برآورد شده که کمتر از ميزان تقاضاي سالانهبوده است. قابل ذکر است که از کل ميزان اورانيومتوليد شده فوق الذکر در سال 2002 ، کانادا با 11604 تن بالاترين توليد و استراليا با 6888 تن اورانيوم مقام دوم را به خود اختصاص داده اند. (پیشین)

بازار جهاني اورانيوم: بازار کليه مواد معدني در طي سالهاي مختلف داراي نوسان مي باشددر ارتباط با بازار اورانيوم قيمت هاي بالاي اواخر دهه 1970 سبب شد که دراوايل دهه 1990 قيمت ها در سطح پايين و حتي کمتر از هزينه توليد اکثر معادن باشد.
قيمتاورانيوم طي سالهاي 1988 لغايت 2003 داراي دو پيک بارز در سال 1996 (افزايش قيمت) واواخر سال 2000 (کاهش قيمت) بوده است. رشد شديد قيمت در سال 1988 مشابه سال 1996 قابل مشاهده است که در نتيجه ، قيمت هر پوند کيک زرد به حدود 5/16 دلار رسيد. قيمت بازار جهاني اورانيوم در نوامبر 2004 برابر 7/20 دلاربوده شده است. کمبود عرضه اورانيوم معمولاً از طريق ثانويه (تسليحاتي ) و ياذخاير انبار شده تأمين مي شود اما از آنجاييکه اين ذخاير بطور محسوسي کاهش يافتهاند ، بنابراين موجب افزايش نرخ روز اورانيوم تا مرز فوق الذکر شده است. از طرفي درسالهاي 2000 و 2001 ، قيمت روز به حدود 8 دلار کاهش يافت ولي از سال 2001 قيمتاورانيوم به طور محسوس در حال رشد مي باشد. بايد در نظر داشت که طبق قيمتهاي جاريتنها 25 درصد هزينه سوخت گيري راکتورها مربوط به قيمت عنصر اوليه اورانيوم بوده وساير هزينه ها متعلق به مخارج غني سازي و ساخت سوخت است.
از طرفي يک کيلوگرمسوخت هسته اي باburn-upجديد حدود 3900 گيگاژول انرژي حرارتي و يا اينکه حدود 1084 مگاوات ساعت برق توليد مي نمايد. به عبارتي ميزان انرژي توليد شده از يک کيلوگرمسوخت غني شده معادل انرژي بدست آمده از 133 تن ذغال سنگ و يا 637 بشکه نفت خام ميباشد. (پیشین)
با اين وصف براي دستيابي به برق هسته اي لازم است که عمليات اکتشاف و استخراج معادن اورانيوم در جهان، گسترش و توسعه يافته و کشورها بويژه کشورهاي مستقل در حال توسعه در صدد تکميل چرخه سوخت هسته اي و غني سازي اورانيوم و حصول اطمينان جهت تامين سوخت برنامه هاي صلح آميز هسته اي خود باشند.

1-12-2) سلاح هسته ای:
نخستین استفاده عملی از انرژی اتمی در ساختن بمب اتمی بعمل آمد. آشکار ترین مشخصه سلاحهای هسته ای (بمب ها، موشکها و سایر جنگ افزارهایی که قدرت انفجاری آنها از انرژی هسته ای عمدتاً از شکافت هسته ای تامین می شود)، توانایی تخریب آنهاست. (ازغندی، روشندل، 1374، ص 103) قدرت تخریبی یک سلاح هسته ای 5 مگاتنی برابر با قدرت مجموع مواد منفجره ‍ای است که در جنگ جهانی دوم بکار رفته است. (پیشین، ص 104)

پدیده های مخرب انفجار اتمی :
انفجار بمب اتمی چهار پدیده مخرب را به همراه دارد : موج بسیار قوی، تشعشعات نورانی شدید، صدور تشعشعات نافذ (اشعه گاما ونوترونها) و پخش کردن محصولات رادیواکتیو.
انفجار بمب با صدور چندین هزار بیلیارد گالری حرارتی در مدتی بسیار کوتاه (شاید چند میلیونیم ثانیه) در فضایی محدود همراه است. طبعاً قسمت فراوانی از این انرژی تبدیل به حرارت می شود و کره ای آتشین و نورانی که حرارت آن چند میلیون درجه و فشار آن غیرقابل توصیف است را تشکیل می دهد. گازهای محتوی در این به اصطلاح کره آتشین به سرعت انبساط یافته و هوای اطراف را با سرعت فراوانی (بیش از یک کیلومتر در مجاورت محل انفجار) به حرکت در می آورد. به این ترتیب موج ضربه ای ایجاد می گردد که ممکن است ساختمانها و حتی استحکامات اطراف را تخریب کند. انفجار بمب با تشعشع نورانی بسیار شدید همراه است. بعد از انفجار، روشنایی بمب از 10 کیلومتری ، صد برابر روشنایی خورشید از زمین است که نابینایی موقت ایجاد می کند. انفجار بمب تشعشعات هسته ای مرکب از ذرات آلفا و بتا، اشعه گاما و نوترونها تا مساحت زیادی (بیش از یک کیلومتر) را در برمی گیرد و باعث مرگ انسانها و حیوانات می شوند. در اثر انفجار بمب، زمین، هوا، آب و ... به مواد رادیواکتیو آلوده شده و نفوذ این مواد در بدن انسان از طریق تنفس و تغذیه بسیار خطرناک بوده و حتی در مواردی مرگ آور است. (طباطبایی، 1386، ص 273)

بمب های اتمی امریکا در ژاپن :
دو بمبی که آمریکاییها در تاریخ 6 و 9 اوت 1945 برای انهدام دو شهر ژاپنی هیروشیما و ناگازاکی از آن استفاده کردند، 5/2 پوند اورانیوم یا پلوتونیوم داشت و از طریق شکافت مورد استفاده قرار گرفت و آن بمبها را به ترتیب پسر کوچک و مرد چاق نام نهادند. پسر کوچک 14 کیلوتن تی ان تی، 120 اینچ طول و 28 اینچ قطر و مرد چاق 21 کیلو تن تی ان تی، 128 اینچ طول و 6 اینچ قطر داشت. (ازغندی، روشندل، 1374، ص 103)

رقابتهای تسلیحاتی و اقدامات کنترلی :
آمریکا تا سال 1949 که اتحاد جماهیر شوروی اولین آزمایش هسته ای خود را با موفقیت انجام داد، انحصار سلاحهای هسته ای را در اختیار داشت. با دستیابی شوروی به سلاح اتمی، مسابقات تسلیحاتی وارد مرحله جدیدی شد که دکترین های نظامی قدرتهای بزرگ را تحت الشعاع خود قرار داد. در واقع، با تثبیت دو قدرت پیروز جنگ یعنی آمریکا و شوروی و ادعای غیرقابل جمع آنان برای اعمال حاکمیت مطلق بر جهان، که نهایتاً به جنگ سرد انجامید، تسلیحات هسته ای به عنوان سنگ زیربنای استراتژی های نظامی دو کشور و آخرین سلاح برای تحمیل اراده و برتری خود بر کشور رقیب مطرح شد. از آن زمان سایه یک جنگ هسته ای همواره بر سر ملتهای جهان سنگینی می کرد.
اختصاص موضوع نخستین قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل متحد به مسئله سلاحهای هسته ای و ایجاد کمیسیون انرژی اتمی با هدف جلوگیری از انحراف فعالیتهای هسته ای از اهداف صلح آمیز و حذف سلاحهای هسته ای از دکترین های نظامی، به روشنی نگرانی جامعه جهانی را از خطر گسترش چنین سلاح ویرانگری آشکار ساخت. با این حال، تلاشهای اولیه سازمان ملل در زمینه مقابله با خطر تسلیحات هسته ای، به دلیل آغاز جنگ سرد و رقابت های سیاسی، نظامی و مسلکی دو بلوک شرق و غرب، راه به جایی نبرد و با شکست مواجه شد. در این دوره، آمریکا و شوروی اساساً در پی جمع آوری و انباشت مجموعه عظیم و متنوعی از سامانه های تسلیحاتی جهت مقابله با تهدیدات یکدیگر بودند و در این میان سلاحهای هسته ای براساس استراتژی بازدارندگی، سلاح نهایی دو کشور در زرادخانه های هسته ای آنها محسوب می شد. (اسرائیل و سلاحهای هسته ای، مترجم سعید محمدی، 1381، سخن مترجم، ص هفت)
به موازات افزایش خطر تقابل هسته ای میان آمریکا و شوروی در دهه های 1950 و 1960، به ویژه پس از بحران موشکی کوبا که دو قدرت مزبور را تا مرز یک جنگ هسته ای سوق داد، دو کشور مذاکراتی را به منظور کنترل تسلیحات هسته ای آغاز کردند. اگرچه جو حاکم بر نظام بین المللی در دوران جنگ سرد، از نظر مسکو و واشنگتن، خلع سلاح هسته ای را هدفی دست نیافتنی یا بسیار بعید می ساخت و آن را به زمانی دیگر موکول می کرد، اما این دو کشور درصدد برآمدند تا با انعقاد معاهدات دو یا چند جانبه در زمینه کنترل تسلیحات هسته ای قدمهای مثبتی بردارند.
در مجموع بیش از 30 معاهده کنترل تسلیحات طی سالهای 1996 – 1959 به امضا رسید که برخی از آنها در چارچوب موافقت نامه های رسمی دو جانبه بین آمریکا و شوروی منعقد گردید. از مهمترین معاهدات چند جانبه ای که به امضا رسید، معاهده عدم اشاعه سلاحهای هسته ای (NPT)(Nuclear Non-proliferation Treaty)در اول ژوئیه 1968 بود که از حوزه روابط دو بلوک فراتر رفت و با امضای آن از سوی بیش از 180 کشور جهان، امروزه به عنوان یکی از مهمترین معاهدات بین المللی مطرح است. مفاد این معاهده چند موضوع اساسی را در بر می گیرد: مواد اول تا سوم به تعهد دول دارنده سلاحهای هسته ای مبنی بر عدم همکاری و انتقال تکنولوژی ساخت سلاحهای هسته ای به دول فاقد سلاح هسته ای و تعهد گروه کشورهای اخیر برای چشم پوشی از حق دستیابی به سلاحهای هسته ای و پذیرش پادمانهای بین المللی هسته ای اشاره دارند که در واقع پایه و اساس معاهده را تشکیل می دهند؛ مواد چهارم و پنجم ناظر بر همکاری در زمینه ارتقای صلح آمیز انرژی اتمی و استفاده صلح آمیز از انفجارات هسته ای برای همه اعضاست؛ ماده ششم به توقف مسابقه تسلیحات هسته ای و انعقاد پیمان خلع سلاح عمومی و کامل اشاره دارد؛ و ماده هفتم ایجاد مناطق عاری از سلاحهای هسته ای و ره یافت منطقه ای خلع سلاح هسته ای را بیان می کند. (پیشین، ص هشت)
اما بر این معاهده ایراداتی وارد است که عمدتاً ناشی از عدم ایفای تعهداتی است که دول دارنده سلاحهای هسته ای بر طبق مواد 1، 4 و 6 معاهده و در چارچوب سه مقوله اجتناب از ارائه دانش فنی و تجهیزات هسته ای به دول فاقد سلاح هسته ای جهت کسب توانمندی ساخت سلاح هسته ای، تلاش در جهت خلع سلاح هسته ای ، و تعمیم استفاده صلح آمیز از انرژی اتمی برعهده گرفته اند. این معاهده از نظر ماهوی نیز کاستی هایی دارد که زمینه عدول از مواد الزام آور آنرا فراهم می سازد. یکی از این کاستی ها تعریف سلاح هسته ای است. معاهده عدم اشاعه تعریفی در مورد سلاحهای هسته ای ارائه نداده است. همین امر موجب می شود که کشورهایی که تمام اجزای سلاح هسته ای را تولید می کنند، مادامی که آنها را ترکیب نکرده اند، دارنده سلاح هسته ای و ناقض معاهده شناخته نشوند. (پیشین، ص نه)
1-12-3) استراتژی :
واژه استراتژی از ریشه یونانی strategema است که خود از واژه strategos به معنای ژنرال ارتش مشتق شده است. stratos به معنای ارتش و ago به معنای هدایت است. بنابراین واژه مزبور به معنای هدایت ارتش می باشد.
به لحاظ تاریخی غیر strategos عنوان افسران عالیرتبه ارتش بیزانس بوده که یک منطقه نظامی (مترادف با یک سپاه نظامی مدرن) تحت فرمان آنها قرار داشته است. معمولا strategos حاکم منطقه نظامی بود که نیروهایش را در آنجا گرد می آورد و یا پایگاه نیروهایش را در آنجا قرار می داد، اما در عمل strategem به مفهوم هر اقدام یا مانوری اطلاق می شد که هدف آن فریب یا غافلگیری دشمن باشد(Dictionary of Military Terms, 1986, p 208) و در نتیجه استراتـژی نیــز یک روش، طــرح یک strategem بــرای نیــل بــه یک هدف تعریف شد.(New Webster’s Dictionary, p 512)
بهرحال در مورد استراتژی تعاریف گوناگونی ارائه شده است، ولی آنچه که مسلم بنظر می رسد اینکه عمدتاً در چهار مورد مختلف بکار می رود:
استراتژی به عنوان یک طرح، الگو، موضوع و دیدگاه، دو ویژگی مهم دارد، نخست آنکه آگاهانه و با هدف خاصی انجام می شود و دیگر اینکه اقدامات و عملکردهایی را در بر می گیرد که با برنامه های آن مناسب است.
در مجموع استراتژی علم ایجاد هماهنگی و همکاری بین طرحهای سیاسی، اقتصادی و نظامی است که در سطح دولت و یا بین چند دولت با بکارگرفتن کلیه امکانات جهت دستیابی به هدفهای نظامی انجام می شود.
استراتژی در طول یک مرحله معین تغییر نمی یابد و تنها با انتقال از یک مرحله به مرحله دیگر عوض می شود و جای خودد را به یک استراتژی منطبق با مرحله جدید می دهد.

مفهوم استراتژی :
استراتژی در وهله نخست، پیش از آنکه واژه ای سیاسی تلقی شود، اصطلاحی نظامی به نظر می رسد. بطور کلی، علوم نظامی، یعنی مطالعه و کاربرد قواعد و اصول جنگی،که برای نیل به موفقیت در عملیات نظامی طراحی می شود. که از دو شاخه اصلی تشکیل می شود: استراتژی – در این مفهوم خاص- به عملیات نظامی در سطح وسیعی، و تاکتیک به عملیات نظامی در سطح محدود دلالت دارند.(Columbia Encyclopedia, 1987, p 540) در مجموع در سطح نظامی، استراتژی را هنر و علم بکارگیری منابع در جنگ در راستای تامین بیشترین حمایت از سیاست ملی در جهت افزایش احتمال نیل به پیروزی و پیامدهای مساعد آن تعریف می کنند. رابرت آزگود نیز تعریف مشابهی از استراتژی نظامی ارائه می دهد و آن را طرحی کلی برای استفاده از توان قهر مسلحانه، و مرتبط با ابزار اقتصادی، دیپلماتیک و روانی قدرت می خواند که به بهترین شکل ممکن و با استفاده از وسایل آشکار و پنهان در خدمت حمایت از سیاست خارجی در می آید. (Osgood, Robert, 1962, p 5)
مفهوم استراتژی محدود به بعد نظامی نیست، در کنار استراتژی نظامی، از استراتژی ملی نیز بحث می شود که به معنای هنر و علم توسعه و استفاده از منابع سیاسی، اقتصادی، روانی اجتماعی و نظامی مورد نیاز در زمان جنگ و صلح برای تامین حداکثر پیامدهای مساعد آن است. (Dictionary of Military Terms, 1986, p209) در حقیقت استراتژی ملی شامل ارزیابیهای پیچیده ای از منابع تکنولوژیک، اولویت های ملی و عوامل ژئوپولتیکی است که در عین حال بطور کلی گسترده ای وسیعتر از استراتژی نظامی را شامل می شود و می تواند آن را در برگیرد. بی تردید، استراتژی با جنگ و هدایت حملات نظامی سروکار دارد، اما به این پدیده محدود نمی شود. استراتــژی اساساً درباره راههایی است که می توان قدرت نظامــی را به منظور کسب اهداف سیاسی بکار گرفت و... . جنگ نیز تنها یکی از راههایی است که می توان از قدرت نظامی برای تحصیل اهداف سیاسی استفاده کرد. انجمن مطالعات عالی نظامی وابسته به پنتاگون (وزارت دفاع آمریکا) نیز در سال 1963 تعریف مشابهی از استراتژی بدست داد: استراتژی علم و فن توسعه و کاربرد قدرتهای سیاسی و اقتصادی، فرهنگی و نظامی ملت به هنگام صلح و جنگ و به منظور تامین حداکثر پشتیبانی از سیاستهای ملی و افزایش احتمال پیروزی و تقلیل احتمال شکست است. (فارسی، جلال الدین، 1363، ص 33)

عناصر استراتژی :
استراتژی از سه عنصر ، اهداف (ends)، راهها (ways) و ابزارها (means) تشکیل می شود. منظور از اهداف، هدفهای نظامی است و مراد از راهها، روشهای متفاوت به کارگیری نیروهای نظامی یا در حقیقت بررسی اقداماتی است که برای نیل به اهداف نظامی طراحی می گردد و مفاهیم استراتژیک نظامی خوانده می شود. ابزار به معنای منابع نظامی، نیروی انسانی، قدرت مادی. پول، نیروها، پشتیبانی و ... است که برای انجام ماموریت لازم است. در حقیقت می توان گفت که استراتژی نظامی مجموعه ای از اهداف نظامی، مفاهیم استراتژیک نظامی و منابع نظامی است، این رهیافت مفهومی را می توان در مورد سه سطح جنگی (استراتژیک، عملیاتی و تاکتیکی) بکار گرفت. (ازغندی، روشندل، 1374، صص 7 و 6)

رابطه استراتژی و سیاست :
استراتژی تا اواخـــر قرن هجدهــم به مجموعــه ای از حقــه های جنگــی (ruses de guerre)گفته می شد که ژنرالها با استفاده از آن می کوشیدند که دشمن را فریب دهند و پیروز شوند، اما با پیچیده تر شدن جنگ و جامعه و با توجه به این واقعیت که جنگ بخش لایتجزای جامعه است، توجه استراتژی لاجرم بطور فزاینده ای به عوامل غیرنظامی، اقتصادی، روانی، اخلاقی، سیاسی و تکنولوژیک جلب شد. به این ترتیب، بر خلاف تفکر سنتی که قلمروهای نظامی و غیرنظامی را جدا می دانست، استراتژی در تفکر نوین دیگر یک موضوع نظامی نیست و همانگونه که نظریه پردازان و از جمله ارل می گوید: استراتژی دیگر مفهومی مربوط به دوران جنگ نیست بلکه در همه حال عنصر ذاتی هنر حکومت داری است. امروزه تنها محدودترین واژه شناسیها، استراتژی را هنر فرماندهی نظامی می دانند. بنابراین در جهان امروز، استراتژی هنر کنترل و بهره وری از منابع یک دولت یا ائتلافی از دولتهاست که نیروهای مسلح آن را نیز شامل می شود و هدف آن پیشبرد منافع حیاتی و حفظ این منافع در مقابل دشمنان بالقوه و بالفعل یا حتی صرفاً مفروض است. (ازغندی، روشندل- 1374، ص11)
بنابراین استراتژی بوضوح از قلمرو نظامی پا فراتر می نهد و در اینجا رابطه میان استراتژی و سیاست روشن می شود. از یک سو سیاست باید از استراتژی به عنوان روشی برای انتخاب اهداف و نیل به آن استفاده کند و از سوی دیگر نتیجه گیریهای ناشی از سیاست، استراتژی را هدایت می کند.
هدف استراتژی نیز- دست کم براساس تعریف رئالیستی از سیاست- بسیار مشابه هدف سیاست است. آندره بوفر در تحلیل هدف استراتژی، به این نکته اشاره می کند که هدف از استراتژی بر خلاف فرمولهایی که به کلازویتس نسبت می دهند، همچون تفوق بر دشمن و در نیتجه پیروزی در نبرد هرگز به همه موارد و موقعیتها تعمیم پذیر نیست بلکه آنچه در تمام موارد باید به عنوان قاعده کلی در نظر گرفت، آن است که هدف اصلی ما در استراتژی تقریباً همیشه این است که بتوانیم به زور و جبر دشمن را به پذیرش آنچه که می خواهیم بر او تحمیل کنیم واداریم. در این جدال اراده ها، تفوق موقعی بدست می آید که اثر روانی معین و مشخصی بر دشمن محسوس شود و آن هنگامی است که او متقاعد شود شروع و یا ادامه جنگ و ستیز به هر نحو دیگر بی فایده خواهد بود. بوفر همچنین تاکید می کند : تنها راه نیل به چنین نتیجه ای پیروزی نظامی نیست، گاهی پیروزی غیرنظامی ممکن است. (بوفر، آندره، 1366، صص 33-32)
از طرفی هم، در مکتب رئالیستی روابط بین الملل که نماینده اصلی و برجسته آن در دوران معاصر، هانس جی مورگنتا است، سیاست بر مبنای قدرت تعریف می شود و سیاست بین الملل نیز به عنوان تلاشی در جهت کسب و حفظ قدرت یا مبارزه قدرت مورد بررسی قرار می گیرد. قدرت که جوهره سیاست تلقی می گردد، رابطه ای در نظر گرفته می شود که در آن یک نفر افکـار و اعمال سایریــن را کنترل می کند . قدرت سیاســی نیز روابط متقابــل کنترل میان صاحبان اقتــدار عمومــی و میان آنها و کل مردم می باشد. (Morgenthau, Hansj, 1985, p 32) به این ترتیب می بینیم که هم در استراتژی و هم در سیاست قدرت، آنچه که مورد نظر است، تغییر رفتار طرف مقابل براساس خواست ماست. مورگنتا می گوید: قدرت سیاسی رابطه ای روانشناختی میان کسانی است که آن را اعمال می کنند و کسانی که قدرت بر آنها اعمال می گردد.
بنابراین استراتژی و سیاست هر دو در اصل یک هدف یعنی کنترل و تغییر اذهان و اعمال طرف مقابل را دنبال می کنند، در عمل لزوم تبعیت استراتژی از سیاست نیز مورد تاکید قرار می گیرد. تا جایی که کلمانسو (نخست وزیر فرانسه) می گوید : جنگ جدی تر از آن است که به ژنرالها واگذار شود. که مفهوم آن این است که سیاست نباید زیر سیطره استراتژی قرار گیرد. بلکه مستلزم آنست که استراتژی تحت سلطه سیاست قرار گیرد. (ازغندی، روشندل، 1374، ص 14)
با توجه به اینکه بحث استراتژی عمدتاً یادآور سیاست و حکومت و قدرت نظامی است و طبیعتاً استراتژی نگران بعد تاریک بشریت است. بدین معنی که به بررسی راههای استفاده حکومتها از قدرت نظامی برای پیگیری منافعشان می پردازد. چون در حال حاضر قدرت نظامی به معنی ظرفیت برای کشتن، صدمه زدن، اعمال زور و تخریب است، منطقی است که وسیله خشونت آمیزی تلقی شود. استفاده از آن به منزله این نیست که حق با کدام یک از طرفین مناقشه است، بلکه بیانگر این است که اراده و خواست کدامیک بر دیگری چیره خواهد شد، و کاربرد آن اساساً ناشی از این واقعیت ناگوار است که انسانها، مالکیت آنها و جامعه ای که در آن زندگی می کنند، به سادگی نابود می شود. شکنندگی انسانها و شکنندگی دست ساختشان است که مورد سوء استفاده به کارگیرندگان قوای نظامی قرار می گیرد. درد و رنج، ویرانی و مرگ، ناگزیر به سطح تجزیه و تحلیل استراتژیک نزدیک است، گرچه ممکن است که در مطالعات و ادبیات استراتژیک جلوه بارزی نداشته باشد. (پیشین، صص 21 و 20)
برای افراد عادی، استراتژی با نقشه برای جنگ و اجرای آن رابطه تنگاتنگی وجود دارد. برای آنها استراتژی یعنی فعالیت نظامی صرف، که در آن افسران عالیرتبه طرح کلی هدایت جنگ را پایه می ریزند. این برداشت عمومی با تعریف کارل فون کلازویتس(Clausewitz) (1780-1831) از استراتژی به مثابه بکارگیری نبرد، به عنوان وسیله ای در راه دستیابی به هدف جنگ تقویت می شود. (گارنت، جان، 1374، ص 4)
ولی در یک تعبیر بسیار مهم برداشت عوام از استراتژی نادرست است. در حقیقت می توان گفت که استراتژی با جنگ و هدایت حملات نظامی سروکار دارد، اما به این پدیده محدود نمی شود. استراتژی اساساً درباره راههایی است که ممکن است قدرت نظامی جهت تحصیل اهداف سیاسی به کاربرده شود، که البته بنظر می رسد این هر چه تکرار شود نیز کم است، چرا که جنگ تنها یکی از راههایی است که می توان از قدرت نظامی برای تحصیل اهداف سیاسی استفاده کرد.
به این دلیل که استراتژی بسیار وسیعتر از مطالعه جنگها و عملیات نظامی است. تا جائیکه فون مولتکه (von molteke) آلمانی استراتژی را سازگار کردن عمل و مسائل تحت اختیار یک ژنرال در جهت دستیابــی به هدف مورد نظــر توصیف کرد و لیدل هارت (lidel hart)نیز تعریف مشابهی ارائه کرد و استراتژی را هنر توزیع و اعمال ابزار نظامی برای تحقق اهداف سیاسی خواند. (پیشین) مزیت هر دو تعریف این است که استراتژی را از مفهوم قالب سنتی آن، یعنی جنگ، خارج کرده و نشان دادند که قدرت نظامی می تواند، همانند دوران جنگ، در زمان صلح نیز مثمرثمر باشد.
امروزه تعریفهای صرفاً نظامی از استراتژی عملا وجود ندارد، زیرا این تعریفها قادر به القای خصوصیات و یا وسعت قلمرو موضوعی که طیف وسیعی از جنگ تا صلح را می پوشاند، نبودند، بویژه که استراتژی همانقدر با دولتمردی سروکار دارد که با نظامی گری، با این وجود، بنظر می رسد که استراتژی بیشتر درباره صلح است تا جنگ، و این حقیقت مورد قبول همه هست که اگر صلح شکست بخورد، باید مسئله بقدر جنگ بطورجدی مورد تعمق قرار بگیرد.
لذا هر تعریف رضایت بخشی از استراتژی می بایستی کاربرد تفکرات استراتژیک در زمان صلح را مد نظر داشته باشد و جای مناسب استفاده از قوای قهریه را نیز در عرصه کلی سیاست گذاری خارجی مشخص کند. ریمون آرون، ارتباط بین سیاست و مطالعات استراتژیک را به بهترین نحو بیان کرده است: مطالعات استراتژیک در هر قرنی، و یا در هر لحظه ای از تاریخ، از مسایلی الهام می گیرد که از وقایع روز ناشی شده است . (پیشین،ص6) بنابراین تحلیل استراتژیک بدون داشتن دانش سیاسی بی معناست، و امروزه تفکرات استراتژیک چنان رابطه به هم بافته و ناگشودنی ای با سیاست بین الملل دارند که هر اقدامی در جهت جدا کردن آن گمراه کننده و مشکل آفرین خواهد بود.

1-12-4) روسیه :
- وسعت سرزمینی و موقعیت ریاضی :
عنوان فدراسیون روسیه به سرزمینی به وسعت 17075400 کیلومتر مربع (بیش از 76 درصد از کل مساحت شوروی) اطلاق می شود، که در میان اروپا و اقیانوس آرام شمالی گسترده شده است. 16995800 کیلومتر مربع خشکی و 79400 کیلومتر مربع آب، ترکیب این سرزمین را تشکیل داده است که وسیع ترین کشور جهان محسوب می شود. سرزمین روسیه در حدود 8/1 برابر بزرگتر از کشور آمریکاست.
از لحاظ موقعیت ریاضی روسیه در شمال آسیا، بین 41 درجه و 20 دقیقه تا 82 درجه عرض شمالی و 27 درجه و 40 دقیقه تا 169 درجه طول شرقی قرار گرفته است. بدین ترتیب این کشور در دو نیمکره شرقی و غربی گسترده شده است. حدود 14 درصد از خاک روسیه در شمال مدار قطبی قرار دارد. (کتاب سبز فدراسیون روسیه، 1388، ص1)
- موقعیت مرزها :
این کشور از شمال به اقیانوس منجمد شمالی، از غرب به اقیانوس آرام، از جنوب به کشورهای کره شمالی، چین، مغولستان، قزاقستان، دریای خزر، آذربایجان و گرجستان و از غرب به دریای سیاه و کشورهای اوکراین، روسیه سفید (بلاروس)، لاتویا، استونی، فنلاند و نروژ محدود است و از طریق استان کالینینگراد با لیتوانی و لهستان مرز مشترک دارد. همچنین از شرق به دریاهای برینگ و اختسک و از جنوب شرقی با ژاپن همسایه می باشد. (جعفری، عباس، 1382، ص 236)
روسیه با حدود 60 هزار کیلومتر مرز آبی و خشکی مقام اول را از این حیث در جهان در اختیار دارد.
روسیه با آمریکا طولانی ترین مرز دریایی جهان را دارد که طول آن تقریباً 5 هزار کیلومتر است. (کتاب سبز فدراسیون روسیه، 1388، ص13)
- جغرافیای طبیعی :
روسیه را به لحاظ وضعیت زمینی و پستی و بلندی به پنج منطقه می توان تقسیم نمود:
  1. منطقه اروپایی که غنی ترین بخش روسیه است و بین مرزهای غربی و کوههای اورال (مرز طبیعی و قراردادی میان قاره آسیا و اروپا) جای دارد.
  2. منطقه کوهستانی اورال که از شمال به سمت جنوب ادامه یافته است.
  3. منطقه سیبری که بین کوههای اورال و اقیانوس آرام و در سرتاسر شمال قاره آسیا جای دارد و یکی از غنی ترین نواحی کشور از لحاظ منابع معدنی است.
  4. منطقه قفقاز که در شمال کوههای قفقاز و میان دریاهای سیاه و خزر واقع شده است.
  5. منطقه آسیای مرکزی که از دشت های پهناور و استپهای وسیع و کوههای نسبتاً مرتفع تشکیل شده است.(جعفری، عباس، 1382، ص 236)
- ارتفاعات و قلل:
بلندترین نقطه کشور روسیه قله البروس با 5642 متر ارتفاع در نزدیکی مرز گرجستان است. این قله در رشته کوههای قفقاز واقع شده که مرز طبیعی با آذربایجان و گرجستان است. رشته کوه شمالی جنوبی اورال، قاره اروپا و آسیا را هم مانند دیوار کوتاهی از هم جدا کرده است، حداکثر ارتفاع کوههای این منطقه 1885 متر می باشد. (پیشین، ص 3)
- رودخانه ها :
بیش از یکصد هزار رودخانه کوچک و بزرگ در سرزمین روسیه وجود دارد که حدود 3 میلیون کیلومتر طول دارند. طویل ترین رود روسیه در قسمت آسیایی آن، رود ینی سی به طول 8570 کیلومتر و در قسمت اروپایی رود ولگا با 3692 کیلومتر، طویل ترین رود اروپا نیز هست. (شاملویی، حبیب اله، 1361، صص 720 و 721)
- آب و هوا :
سرزمین پهناور روسیه پذیرای آب و هوای متنوعی است. مناطق مرکزی ویژگی آب و هوای اروپای شرقی و مرکزی را دارد. اختلاف دمای تابستان و زمستان زیاد است و برف زیادی در زمستان می بارد. میانگین 30 درجه بالای صفر تابستان گاهی به 30 درجه زیر صفر در زمستان می رسد. (کتاب سبز فدراسیون روسیه، 1388، ص 8)
- پوشش گیاهی :
حدود 40 درصد از کل خاک روسیه را جنگ تشکیل داده است. وسیعترین جنگل در قسمت تایگای سیبری، در شرق دور و شمال منطقه اروپایی قرار گرفته است. (پیشین، ص 9)


- منابع طبیعی :
منابع عظیم انرژی نفت و گاز و انواع منابع معدنی که بعضاً کمیاب هستند برای روسیه ثروت قابل توجهی به بار آورده اند. میزان ذخایر اثبات شده نفت روسیه بیش از 74 میلیارد بشکه است که طبق پیش بینی ها تا سال 2025 به 116 میلیارد بشکه خواهد رسید. از نظر منابع گاز، روسیه مقام اول جهان را داراست و تأمین کننده گاز مصرفی اروپاست. روسیه 17 درصد منابع نفت جهان، 30-25 درصد از گاز طبیعی، 5 درصد از زغال سنگ، 17 درصد سنگ آهن جهان را داراست. بزرگترین منابع نفت و گاز روسیه در غرب و شرق سیبری و جزیره ساخالین کشف شده است. (پیشین، ص 11)
- جغرافیای جمعیتی- سیاسی :
روسیه با حدود 140 میلیون نفر جمعیت مقام نهم را در میان کشورهای پرجمعیت دنیا در اختیار دارد. این جمعیت تقریباً 130 ملیت و قومیت مختلف را شامل می شود. که 130 میلیون روس، بیش از 5 میلیون تاتار، نزدیک 4 میلیون اوکراینی، 7/1 میلیون چواش، 7/1 میلیون یهودی، حدود 3/1 میلیون باشقیر، بیش از یک میلیون روس سفید و بیش از یک میلیون مورداوی را در برگرفته است. (پیشین، ص 19)

- کاهش نرخ رشد جمعیت :
موضوع کاهش جمعیت روسیه در حال حاضر به یک تهدید امنیت ملی این کشور تبدیل شده است. نگرانی دولتمردان روسیه از کاهش جمعیت وقتی بیشتر می شود که بدانیم کاهش جمعیت صرفاً در بین روس تباران می باشد و مسلمانان و سایر اقوام موجود در روسیه نه تنها با کاهش جمعیت روبرو نیستند بلکه یکی از بالاترین نرخ رشدهای جهان را دارا هستند. (پیشین، صص 25 و24)
- زبان، خط، پول و مذهب :
زبان دولتی روسی و خط سیریلیک و روبل واحد پول رسمی است. دولت لائیک است و هیچ مذهبی نمی تواند، مذهب دولتی و الزامی اعلام شود. اکثریت مردم تابع کلیسای ارتدکس می باشند. (جعفری ، عباس، 1382، ص 237)
- روسیه جدید :
در 24 دسامبر 1991 دولت روسیه با ارسال یادداشت رسمی به عنوان دبیر کل سازمان ملل متحد با اشاره به فروپاشی شوروی، جایگزینی روسیه به جای آن کشور در شورای امنیت را اعلام نمود(پیشین، ص 55) و بعنوان بزرگترین کشور تشکیل دهنده شوروی در بیشتر موارد حقوقی و سیاسی جایگزین آن شد.
قانون اساسی روسیه در رفراندوم 12دسامبر 1993 با 58 درصد آرا، به تایید عمومی رسید.
- تقسیم بندی سیاسی سرزمینی :
وسعت سرزمینی، وجود اقوام و فرهنگهای مختلف و جغرافیای خاص کشور روسیه، این کشور را ملزم به انتخاب سیستم فدرالی تمرکزگرا نموده است و در حال حاضر از 83 عضو تشکیل شده است، که شامل 21 جمهوری خودمختار، 8 خطه، 47 استان، 2 شهر فدرال (مسکو و سنت پترزبورگ)، یک منطقه خودمختار (یهودی) و 4 ناحیه خودمختار (چوکاتکا، خانتی مانسی، ننتس و یامالوننتس) می باشد. (کتاب سبز فدراسیون روسیه، 1388؛ صص 18 و 254)


- تفکیک قوا:
کشور فدراسیون روسیه براساس اصول دموکراتیک و با نظام فدرالی بر پایه قانون اساسی و سیستم جمهوری اداره می شود. اعمال قدرت در روسیه به وسیله ریاست جمهوری، مجمع فدرال، دولت و قوه قضائیه صورت می گیرد. اصل تفکیک قوا از اصول بنیادین قانون اساسی جدید روسیه است که رئیس جمهور فدراسیون، مجلس فدرال (دومای کشوری و شورای فدراسیون)، دولت روسیه و دادگاهها قدرت دولتی می باشند. براین اساس قدرت بین قوای قانون گذاری، اجرائیه و قضائیه تقسیم می شود و نیاز به شفافیت و پاسخگویی هر سه قوه دارد و قوای مختلف باید یکدیگر را تعدیل نمایند. رئیس جمهور در رأس این سیستم قرار دارد. هر سه قوه ملزم به پاسخگویی به شخص وی در مورد اعمال اعضای خویش هستند. در مجموع تنها ریاست جمهوریست که حافظ سیستم دولتی، حاکمیت دولت و یکپارچگی نظام است. (پیشین، ص 199)
مجلس فدرال شامل دو مجلس شورای فدراسیون بعنوان مجلس علیا و دومای کشوری بعنوان مجلس سفلی است، دومای کشوری از 450 نماینده تشکیل شده که نیمی از نمایندگان بصورت مستقل انتخاب می شوند و نیمی دیگر توسط احزابی که دارای بیشترین رای شده اند انتخاب می شوند. شورای فدراسیون نیز از عضویت 2 نماینده از هر عضو فدراسیون روسیه تشکیل می شود. شورای فدراسیون قابل انحلال نیست اما دومای کشوری توسط رئیس جمهور و با شرایطی می تواند منحل شود. (پیشین، ص 198)
در حال حاضر ولادیمیر پوتین برای سومین بار (غیر متناوب) بعنوان رئیس جمهور روسیه انتخاب و از 7 می 2012 کلید کاخ کرملین را تحویل گرفته است.


1-12-5) ایران :
- وسعت سرزمینی و موقعیت ریاضی:
جمهوری اسلامی ایران با وسعتی بالغ بر 000/648/1 کیلومتر مربع در جنوب غربی آسیا واقع و حدود یک – بیست و هفتم وسعت قاره آسیا و یک – نودم وسعت خشکیهای جهان است.
از لحاظ موقعیت ریاضی ایران میان 25 درجه تا 45 درجه عرض شمالی و 40 درجه تا 63 درجه طول شرقی قرار گرفته است. (موسوی بجنوردی، کاظم- 1367، صص 498 و 499)
- موقعیت مرزها :
این کشور از شمال به جمهوریهای ارمنستان، آذربایجان ، ترکمنستان و دریای خزر از مشرق به افغانستان و پاکستان ، از جنوب به دریای عمان و خلیج فارس و از مغرب به جمهوریهای عراق و ترکیه محدود است. (پیشین، ص 499)
- جغرافیای طبیعی :
1. بیشتر سطح ایران را کوهستان و سرزمینهای مرتفع در برگرفته که وسعت آن را از یک دوم تا دو سوم سطح کشور برآورد کرده اند.
2. قسمت عمده ای از نیمه شرقی ایران را سرزمینهای پست و کوههای جدا از هم به وجود آورده اند. این کوهها منطقه بیابانی مرکز ایران را به دو قسمت نامساوی تقسیم می کند که بخش شمالی را دشت کویر و بخش جنوبی را دشت لوت می نامند.
3. حواشی باریکی از زمینهای پست در شمال و جنوب کشور نواحی کوهستانی را از دریاهای مجاور جدا می سازند.
4. به موازات دریای خزر و رشته کوههای البرز، جنگل انبوهی در شمال ایران قرار دارد. (پیشین)
- ارتفاعات و قلل :
نیمی از خاک ایران را کوهستانهای مرتفع فراگرفته است. بلندترین نقطه کشور ایران قله دماوند به ارتفاع 5671 متر می باشد. بیشتر ارتفاعات در بخشهای شمالی، غربی و جنوبی کشور قرار دارند که مهمترین آن رشته کوههای البرز (در شمال) و زاگرس (در غرب و جنوب) است. (جعفری، عباس، 1382، ص 143)
- رودخانه ها :
ایران بر خلاف بسیاری از کشورهای بزرگ آسیا که رودهای دائمی و پرآب دارند، از داشتن رودهای بزرگ محروم است و این امر نتیجه مستقیم شرایط خشک و نامساعد آب و هوایی آن است. با این همه رودهای دائمی یا فصلی بسیاری در ایران جریان دارد مانند کارون، اروند رود، سفید رود، اترک که به دریاهای مجاور یا کویرها و دریاچه های داخلی می ریزند. (موسوی بجنوردی، کاظم، 1367، ص 507)
- آب و هوا :
ایران به سبب وجود کوهستانهای بسیاری که از یک دوم تا دو سوم آن را در برگرفته اند، نیز صدها هزار کیلومتر مربع زمینهای بیابانی و همجواری با دو دریای بزرگ در شمال و جنوب به عنوان عوامل درونی و نیز به علت قرار داشتن در مجاورت نسبی اروپا و دریای مدیترانه و صحرای بزرگ آفریقا و اقیانوس هند و ارتفاعات داخلی آسیا و سرزمین وسیع سرد سیبری به عنوان عوامل خارجی، دارای چنان تنوعی در اقلیم است که در کمتر کشوری دیده می شود. دمای هوا از 53 درجه تا 35- درجه سانتی گراد یعنی 88 درجه تفاوت می کند و باران متوسط سالانه آن از کمتر از 5 سانتی متر تا نزدیک 2 متر تغییر پذیر است. (پیشین، ص 504)

- پوشش گیاهی :
پوشش گیاهی ایران دارای تنوع فراوانی است که با وجود فقر اقلیمی در نباتات سرزمین مشاهده می شود. در ایران بالغ بر 10 هزار نوع گیاه وجود دارد که یک چهارم آن بوم زاد و بقیه مربوط به گیاهان قفقاز، آسیای صغیر، عربستان، افریقا و هندوستان است. (پیشین، ص 508)
- منابع طبیعی:
ایران دارای منابع سرشاری از انرژی نفت و گاز می باشد به طوری که 10% نفت جهان و 15% ذخایر گاز شناخته شده جهان را دارا می باشد. بزرگترین منابع نفت و گاز ایران در جنوب کشور و خلیج فارس قرار دارد و احتمالاً دریای خزر نیز سرشار از این منابع می باشد.
- جغرافیای جمعیتی سیاسی:
ایران طبق آخرین سرشماری 5/74 میلیون جمعیت دارد. 51% این جمعیت از نژاد فارس، 24% آذری، 8% گیلک و مازنی، 7% کرد، 4% عرب، 2% لر، 2% بلوچ، 2% ترکمن و 1% سایر نژادها را شامل می شود.
- زبان، خط، مذهب و پول:
زبان و خط رسمی مشترک مردم ایران فارسی است. اسناد و مکاتبات و متون رسمی و کتب درسی با این زبان و خط است. استفاده از زبانهای محلی و قومی در کنار زبان فارسی آزاد است. دین رسمی ایران اسلام و مذهب جعفری اثنی عشری است و دیگر مذاهب اسلامی دارای احترام کامل می باشد و اقلیت های دینی عبارتند از : زرتشتی، مسیحی و کلیمی که در انجام مراسم دینی خود آزادند.
ریال، واحد پول رسمی کشور می باشد. (جعفری، عباس، 1382، ص 144)


دریافت فایل
جهت کپی مطلب از ctrl+A استفاده نمایید نماید





مقاله


پاورپوینت


فایل فلش


کارآموزی


گزارش تخصصی


اقدام پژوهی


درس پژوهی


جزوه


خلاصه


گزارش فارس از فصل جدید روابط نظامی ایران با روس‌‌ها …

گزارش فارس از فصل جدید روابط نظامی ایران با روس‌‌ها سلام نظامی ایران و روسیه در راند ...

خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency

استاد کالج کاکاتکار هند در گفتگو با مهر: ...

خبرگزاری فارس | صفحه اصلی | Fars News Agency

مظاهری در گفت‌وگو با فارس: عدم پخش زنده مناظرات اوج بی صداقتی و دهن کجی به مردم است ...

واژه‌های هسته‌ای | ایران و فناوری هسته‌ای

غنی سازی: برای ادامه یک واکنش زنجیره ای هسته ای در قلب یک رآکتور آب سبک، غلظت طبیعی ...

DID Digital Library | کتابخانه دیجیتالی دید

اشتراک در کتابخانه. مشترکان برای مطالعه مدارک و بهره‌مندی از امکانات کتابخانه لطفا ...

اهمیت مسیرهای مواصلاتی ایران برای شبه قاره هند و

اهمیت مسیرهای مواصلاتی ایران برای شبه قاره هند و اوراسیا همشهری آنلاین- دکتر محمد عجم:

۵۰ اظهار نظر جالب و مهم چهره های جهان درباره ایران

شخصیت‌های سیاسی جهان در طول سال ۱۳۹۲ جملات تاریخی،مهم و گاه جالبی در مورد ایران به ...

عصر ايران - asriran

سايت تحليلي خبري ايرانيان سراسر جهان خبرهای علمی فرهنگی هنری ورزشی سیاسی و در عصرايران

برنامه هسته‌ای در ایران - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

ایران در سال ۱۳۳۷ (۱۹۵۸)، به عضویت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (i.a.e.a) درآمد و در سال ...

ایران و سلاح‌های کشتار جمعی - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

ایران و اسراییل در ۱۳۵۵ طرحی موسوم به پروژه شکوفه را آغاز کردند که بر اساس آن مشترکا ...

ایران و سلاح‌های کشتار جمعی - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

ایران و اسراییل در ۱۳۵۵ طرحی موسوم به پروژه شکوفه را آغاز کردند که بر اساس آن مشترکا ...

معرفی رشته های دانشگاهی - aehighschool.com

مطالعه اين بخش براي دانش آموزاني که در شهرها و در کوچه پس کوچه هاي شهرهاي بزرگ فقط ...

خبرگزاری جمهوری اسلامی - irna

وب سایت خبرگزاری جمهوری اسلامی::ایرنا:: آخرین رخداد های ایران و جهان در حوزه های سیاسی ...

روش تحلیل سیاسی - مناسبات ایران و جمهوری آذربایجان

روش تحلیل سیاسی - مناسبات ایران و جمهوری آذربایجان - در این وبلاگ قصد ما اشنا شدن با ...

خبرگزاری ایسنا - akairan.com

خبرگزاری ایسنا خوزستان,خبرگزاری ایسنا گیلان,خبرگزاری ایسنا خراسان رضوی,خبرگزاری ...

سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی استان …

سازمان نظام مهندسي كشاورزي و منابع طبيعي استان گيلان در نظر دارد جشن بزرگ روز مهندس ...

الف - نخستین فروند هواپیمای ایرباس خریداری شده در

اولا که صنعت هوایی ایران به خاطر عقب افتادگی شدید شده یک صنعت گران و لوکس و گرنه توی ...

انرژی هسته ای به چه دردی می خورد؟ - آکا

آکایران :مجله همشهری دانستنیها - محمود حاج زمان: در حال حاضر علوم و فناوری هسته ای به ...

دانلود رایگان فیلم و سریال با لینک مستقیم

دانلود فیلم Gold 2016. دانلود رایگان فیلم Gold 2016. دانلود فیلم Gold 2016 با لینک مستقیم (BluRay 720p ...

گزارش فارس از فصل جدید روابط نظامی ایران با روس‌‌ها …

گزارش فارس از فصل جدید روابط نظامی ایران با روس‌‌ها سلام نظامی ایران و روسیه در راند ...

خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency

استاد کالج کاکاتکار هند در گفتگو با مهر: ...

خبرگزاری فارس | صفحه اصلی | Fars News Agency

مظاهری در گفت‌وگو با فارس: عدم پخش زنده مناظرات اوج بی صداقتی و دهن کجی به مردم است ...

واژه‌های هسته‌ای | ایران و فناوری هسته‌ای

غنی سازی: برای ادامه یک واکنش زنجیره ای هسته ای در قلب یک رآکتور آب سبک، غلظت طبیعی ...

DID Digital Library | کتابخانه دیجیتالی دید

اشتراک در کتابخانه. مشترکان برای مطالعه مدارک و بهره‌مندی از امکانات کتابخانه لطفا ...

اهمیت مسیرهای مواصلاتی ایران برای شبه قاره هند و

اهمیت مسیرهای مواصلاتی ایران برای شبه قاره هند و اوراسیا همشهری آنلاین- دکتر محمد عجم:

۵۰ اظهار نظر جالب و مهم چهره های جهان درباره ایران

شخصیت‌های سیاسی جهان در طول سال ۱۳۹۲ جملات تاریخی،مهم و گاه جالبی در مورد ایران به ...

عصر ايران - asriran

سايت تحليلي خبري ايرانيان سراسر جهان خبرهای علمی فرهنگی هنری ورزشی سیاسی و در عصرايران

برنامه هسته‌ای در ایران - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

ایران در سال ۱۳۳۷ (۱۹۵۸)، به عضویت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (i.a.e.a) درآمد و در سال ...

ایران و سلاح‌های کشتار جمعی - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

ایران و اسراییل در ۱۳۵۵ طرحی موسوم به پروژه شکوفه را آغاز کردند که بر اساس آن مشترکا ...